Türkiye’deki Ödeme Sistemlerinin Kırılımı: Alternatif Ödeme Sistemleri ve Detayları [Analiz]

Eticaret’i besleyen en önemli yan sektörlerin başında şüphesiz ödeme sistemleri gelmektedir. Ülkemizde özellikle 2011 yılı ve sonrasında oldukça popüler hale gelen ödeme sistemlerine her geçen gün yeni oyuncuların da katılmasıyla, “ödeme sistemleri” denildiğinde uçtan uca tüm çerçeveyi gözönüne getirmek oldukça güç hale geldi. Hiçbiri birbirinin tam muadili ve rakibi olmayan, belli özellikleriyle rakip, belli özellikleriyle tamamlayıcı olan tüm ödeme sistemlerine gelin yakından bakalım.

Öncelikle keskin çizgileri ve tasnifi olmadığı için, ödeme sistemlerini kendi tecrübeme dayanarak aşağıdaki gibi grupladım. Bu gruplama dışında başka bakış açılarına göre de gruplama yapılabilir, yorumlarınızı lütfen esirgemeyin.

odeme_sistemlerinin_kirilimiA- Alternatif Ödeme Sistemleri

1- Asenkron Ödeme Sistemleri

Kapıda ödeme ve EFT/Havale ile ödeme, kartlı ödemeler gibi anında gerçekleşen, eş zamanlı (senkron) bir işlem olmadığı için asenkron bir yapıya sahiptir. Kapıda elden para teslimi esnasında veya EFT/Havale ödemesini kabul ettiğiniz bankalar ile sisteminiz arasında otomasyon kurmak mümkün değildir (mümkün olduğu durumlarda da bankalarla özel anlaşmalar yapıp, entegrasyon çerçevesinde para transferi gerçekleştiğinde sisteminizdeki güncellemeleri yapacak callback servislerini yazmanız gerekecektir).

Bu durumda asenkron ödeme kabul edebilmeniz için satmış olduğunuz ürünü veya ürünleri, ödenen meblağ  hesabınıza geçene kadar stokdan düşürmeniz veya ara bir statüye çekmeniz gerekecektir. Bu da, siparişin kabulü ile kullanıcı ödemesi arasındaki geçen süreyi yönetmeniz demektir.

i. Kapıda Ödeme  (Cash on Delivery) : E-ticaret sitesinden yapılan satışa istinaden ödemenin tahsilatının kapıda yapılmasına kapıda ödeme adı verilmektedir. İki temel problemi mevcuttur:

İlki; e-ticaret sitesinde bir ürünü satınalmak için eş zamanlı bekleyen, yarışan kullanıcılar olabilir bu noktada ödemeyi ilk yapan kullanıcı ürünü alacaktır. Kapıda ödeme, asenkron bir çözüm olduğu için bu noktada kullanıcının “commitment“‘ına dayanarak ürünü satıldı olarak göstermeniz ve stoktan düşmeniz gerekecektir.

İkinci ve daha önemli problem ise, ürünün teslimatı esnasında alıcıya ulaşılamayabilir, alıcı ürünü satınalmaktan vazgeçebilir. Bu durumda ürünü reel olarak satamadığınız gibi, belki o ürünü almak için yarışan/bekleyen diğer kullanıcıları da mağdur etmiş olursunuz.

Kullanıcının sözünü tutacağının garantisi olmadığı için  sadece stoklu çalışan online perakende siteleri için cazip olabilir.

ii. EFT / Havale : EFT, bir bankadan diğerine Türk Lirası cinsinden ödeme gönderilmesini sağlayan elektronik ödeme sistemidir. Havale ise, aynı bankanın farklı şubeleri arasındaki para transferi olarak adlandırılıyor. EFT ve Havale de asenkron bir yapıya sahip olduğu için yukarıda belirtilen kapıda ödemedeki riskleri taşır. EFT ve Havale hakkında daha detaylı bilgiye Ödeme Sistemi Altyapısı Kurmak: EFT/Havale Kanalı makalesinden ulaşabilirsiniz.

2- Kartlı Ödeme Sistemleri

Bir e-ticaret sitesi için kartlı ödeme sistemi şüphesiz vazgeçilmez niteliktedir ve varsayılan ödeme şeklidir. BKM istatistiklerine göre 2013 yılı Mart ayı sonu itibariyle Türkiye’de 55.74 milyon kredi kartı ve 93.79 milyon banka kartı bulunmaktadır, hal böyleyken Kartlı Ödeme Sayfası best practice‘lerine göz atmanızda fayda var. Kartlı ödeme sistemleri; kredi kartları (credit cards), banka kartları (debit cards) ve ön ödemeli kartları (prepaid cards) kapsamaktadır

i. Kredi Kartları : Taksit, puan kullanma özelliği olan kartlar. Konuyla ilgili Ödeme Sistemi Altyapısı Kurmak: Kredi Kartı Kanalı makalesi ilginizi çekebilir.

ii. Banka Kartları : 3D Secure ve sadece tek çekim ile ödeme yapabileceğiniz banka/atm kartları. Türkiye kullanım istatistikleri henüz % 2‘leri geçmemekle birlikte Visa ve MasterCard’ın teşebbüsleriyle e-ticarette daha fazla kullanılması teşvik edilmektedir.

iii. Ön Ödemeli Kartlar : Özellikle unbanked ve -18 olarak ifade edilen ve para yüklenilerek kullanılan ön ödemeli kartlar, banka hesabı veya kartı bulunmayan ve 18 yaşından küçük kişiler için avantajlı görünüyor. E-ticaret’ten ziyade henüz dijital içerik satınalımlarında kullanılması tercih edilen ön ödemeli kartların önümüzdeki yıllarda e-ticaret içindeki kullanımı artacaktır. Ön Ödemeli İninal Kart Kullanıcı Deneyimi makalesi ilginizi çekebilir.

3- Online Cüzdanlar

i. BKM Express : 21 Haziran 2012 tarihinde lansmanı yapılan BKM Express, kartlarınızı tanımlayabildiğiniz online bir cüzdan olmakla birlikte, internet üzerinden alışverişlerde; kart bilgilerinizi girmeden, işyerleri ile paylaşmadan, kartınızı yanınızda taşımanıza gerek kalmadan ödeme yapabilmenizi sağlayan ücretsiz, kolay, hızlı ve güvenli bir ödeme sistemidir. BKM Express Nedir, Özellikleri ve Artıları Nelerdir, Neden Tercih Edilmelidir makalesi ilginiz çekebilir.

      • Kartlarınızı kaydedebildiğiniz online bir cüzdandır
      • Üye işyerinde BKM Express kullanabilmeniz için en az 1 adet sanal POS’unuzun bulunması gerekmektedir, dolayısıyla sanal POS’u bulunan orta ve büyük ölçekli işletmelere hitap eder
      • BKM Express ücretsizdir, BKM Express için herhangi bir komisyon ücreti ödemezsiniz
      • Sizin mevcut sanal POS’unuzu kullandığı için ayrı bir sanal POS başvuru süreci gerektirmez
      • İşlemler sizin mevcut sanal POS’unuzda gerçekleştiği için iade, rapor, günsonu gibi iç işleyişinize ait yapılarda herhangi bir değişiklik yapmanıza gerek yoktur
      • SMS ile gelen tek kullanımlık şifre (OTP) ile ödeme işlemi kullanıcıya onaylatılır
      • https://www.bkmexpress.com.tr/

ii. iPara : 14 Kasım 2011 tarihinde yayına giren, bir diğer online cüzdan olan iPara, son kullanıcıya kartlarını kaydetme imkanı sunduğu gibi, sanal POS almakta zorlanan küçük ve orta ölçekli işletmeler için de taksitli ödeme ve sanal POS sağlayıcı konumundadır. iPara; online cüzdan ve ödeme şekli olması açısından BKM Express’e ve PayPal’a benzerken, sanal POS sağlayıcı olması açısından da PayU’ya benzemektedir.

Üye işyerinde iPara’yı kullanabilmeniz için sanal POS’unuzun olması gerekmez, ipara kendi anlaşmalı sanal POS’larını kullanır. Siz, üye işyeri ödeme sayfasında iPara ile ödemeyi seçtiğinizde BKM Express’de, PayPal’da olduğu gibi browser redirection ile http://www.ipara.com‘a yönlenirsiniz. iPara’ya kullanıcı girişi yapıp, tanımlı kartlarınızdan birini seçip ödeme yap butonuna bastığınızda işlem iPara’nın kendi ilgili sanal POS’unda seçiminize göre peşin veya taksitli olarak gerçekleşir. Üye işyeri olarak iPara’ya sadece işlem ücreti ve komisyon ödersiniz.

iPara ayrıca GittiGidiyor’dan alışık olduğumuz ve escrow diye bilinen, alıcıyı koruyan bir sisteme de sahiptir: “Seçtiğiniz ürünün ücreti siz onay verince mağazanın hesabına geçer. Gerekirse iade hakkınızı kullanırsınız

      • Kartlarınızı kaydedebildiğiniz online bir cüzdandır
      • Özellikle sanal POS’u bulunmayan küçük ve orta ölçekli işletmelere hitap eder
      • Aylık toplam ödeme hacminize göre değişken komisyon oranı ve işlem başına 0,45 TL’lik ücret alınmaktadır
      • Şu anda 3 adet sanal POS’u (Garanti Bankası, Akbank ve İş Bankası) mevcuttur, dolayısıyla bu 3 adet banka kredi kartlarına 1-12 arası taksitli alışveriş imkanı sunar (ipara önümüzdeki bir kaç ay içinde 10+ bankanın sanal POS desteğini sunacak)
      • Sahtecilik (fraud) filtreleri bulunduğu için ters ibraz (chargeback) riskiniz büyük ölçüde ortadan kalkar
      • Escrow altyapısı mevcuttur:
        1. Müşteriniz, seçtiği ürünün ödemesini yapar, mağazanız ürünü gönderir.
        2. Ürün bedeli iPara tarafından tutulur.
        3. Müşteriniz ürünü alır, inceler.
        4. Onayladığında, ürün bedeli anında hesabınıza transfer edilir
      • https://www.ipara.com/

iii. PayPal : 2011 yılı başlarında Türkiye piyasasına giriş yapan, Türkçe web sayfası ve müşteri hizmetleri sunan, Türk Lirasıyla hizmet veren PayPal’in Türkiye’de 1.7 milyon civarı kullanıcısı bulunuyor. Online cüzdan olduğu kadar, mobil bir cüzdan da olan PayPal ile gerçekleştirdiğimiz PayPal ve Türkiye Ödeme Sistemleri Pazarı röportaj’ı ilginizi çekebilir.

      • Kartlarınızı kaydedebildiğiniz online ve mobil bir cüzdandır
      • Akbank ve Finansbank kredi kartlarına ek 5 taksit dışında taksit yapma özelliği bulunmadığı için özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelere hitap eder
      • Standart tarife % 3,4 komisyon ve 0,45 TL’lik işlem ücretinden oluşmaktadır. PayPal ile aylık 4,500.00 TL tutarından daha fazla satış yapıyorsanız PayPal Mağaza Tarifesi’ne geçerek daha düşük oranlardan yararlanabilirsiniz
      • Buyer & Seller Protection diye bilinen alıcı ve satıcı koruma programı mevcuttur
      • https://www.paypal.com/tr/

4- Mobil Cüzdanlar

i. İş Bankası Parakod : 2012 yılı Ekim ayında lansmanı yapılan İş Bankası Parakod, QR Kod teknolojisini kullanan bir mobil cüzdan ödeme sistemidir. QR Kod ile Çalışan Alternatif Mobil Ödeme Sistemi PARAKOD röportajında Parakod ile ilgili tüm detayları bulabilirsiniz.

      • İş Bankası kredi kartlarınızı kaydedebildiğiniz mobil bir cüzdandır (İş Bankası banka kartları henüz desteklenmiyor)
      • Üye işyerinde Parakod kullanabilmeniz için İş Bankası sanal POS’unuzun bulunması gerekmektedir, dolayısıyla orta ve büyük ölçekli işletmelere hitap eder
      • Parakod ücretsizdir, Parakod için herhangi bir komisyon ücreti ödemezsiniz
      • Sizin mevcut İş Bankası sanal POS’unuzu kullandığı için ayrı bir sanal POS başvuru süreci gerektirmez
      • İşlemler sizin mevcut İş Bankası sanal POS’unuzda gerçekleştiği için iade, rapor, günsonu gibi iç işleyişinize ait yapılarda herhangi bir değişiklik yapmanıza gerek yoktur
      • http://www.isbank.com.tr/content/TR/Aninda_Bankacilik/IsCep/Parakod-1421-127.aspx

ii. Mobilexpress : 2011 yılının başlarında faaliyete başlayan Mobilexpress; hem online cüzdan, hem mobil cüzdan, hem SMS bazlı ödeme altyapısı hem de online alışveriş yapabileceğimiz bir web sitesi sunmasından dolayı bir mobil alışveriş ve ödeme platformudur. Mobil Alışveriş ve Ödeme Platformu Mobilexpress röportajında Mobilexpress’e ait detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz.

      • Kartlarınızı kaydedebildiğiniz online ve mobil bir cüzdandır
      • Üye işyerinin mevcut sanal POS’larını kullanabildiği gibi,  5 bankaya (Garanti Bankası, Akbank, İş Bankası, Yapı Kredi Bankası, Finansbank) ait sanal POS’ları da mevcuttur ve bu banka  kredi kartlarına taksitli alışveriş imkanı sunar
      • Onlive ve offline mecralarda çalışabilir. SMS ile, QR Kod ile, iphone uygulaması ile ve web sitesi ile alışveriş yapılabilir. Bu nedenle küçük, orta ve büyük işletmelerin tümüne hitap eder
      • Aylık toplam ödeme hacminize göre değişken hizmet ücreti alınmaktadır
      • http://www.mobilexpress.com.tr/

iii. Turkcell Cüzdan : 04 Ekim 2012 tarihindeki basın toplantısıyla duyurulan Turkcell Cüzdan, adından da anlaşılacağı üzere Turkcell’in geliştirdiği bir mobil cüzdan uygulamasıdır. Kart bilgileri SIM üzerinde tutulduğu için akıllı telefon olmayan herhangi bir telefonda da service booster vasıtasıyla çalışabilmektedir.

      • Garanti Bankası, MasterCard kartlarınızı kaydedebildiğiniz mobil bir cüzdandır
      • Şimdilik 2 adet kredi kartı, 1 adet banka kartı ve 2 adet ön ödemeli kart desteklenmektedir
        1. Bonus (credit)
        2. Miles & Smiles (credit)
        3. Paracard (debit)
        4. CepT Paracard (prepaid)
        5. GarantiParam (prepaid)
      • Üye işyerinde Turkcell Cüzdan kullanabilmeniz için Garanti Bankası sanal POS’unuzun bulunması gerekmektedir, dolayısıyla orta ve büyük ölçekli işletmelere hihitap eder
      • Üye işyerinde Turkcell Cüzdan kullanabilmeniz için Garanti Bankası sanal POS’unuzun bulunması gerekmektedir, dolayısıyla orta ve büyük ölçekli işletmelere hi
      • Sizin mevcut Garanti Bankası sanal POS’unuzu kullandığı için ayrı bir sanal POS başvuru süreci gerektirmez
      • İşlemler sizin mevcut Garanti Bankası sanal POS’unuzda gerçekleştiği için iade, rapor gibi iç işleyişinize ait yapılarda herhangi bir değişiklik yapmanıza gerek yoktur
      • Aylık toplam ödeme hacminize göre işlem başına değişken hizmet ücreti alınmaktadır
      • http://www.turkcell.com.tr/site/tr/turkcellhakkinda/sayfalar/turkcell-cuzdan/genel.aspx

iv. iGaranti : 09 Mayıs 2013 tarihinde lansmanı yapılan iGaranti mobil ve sosyal bankacılığa farklı bir bakış açısı getirdi. iGaranti uygulaması içinde yer alan QR ile Ödeme uygulaması sayesinde iCüzdan uygulamasına tanımlı kredi veya banka kartlarınızla alışveriş yapabiliyorsunuz.

      • Kartlarınızı kaydedebildiğiniz mobil bir cüzdandır
      • Üye işyerinde iGaranti QR ile Ödeme kullanabilmeniz için Garanti Bankası sanal POS’unuzun bulunması gerekmektedir, dolayısıyla orta ve büyük ölçekli işletmelere hitap eder
      • iGaranti QR ile Ödeme ücretsizdir, herhangi bir komisyon ücreti ödemezsiniz
      • Sizin mevcut Garanti Bankası sanal POS’unuzu kullandığı için ayrı bir sanal POS başvuru süreci gerektirmez
      • İşlemler sizin mevcut Garanti Bankası sanal POS’unuzda gerçekleştiği için iade, rapor, günsonu gibi iç işleyişinize ait yapılarda herhangi bir değişiklik yapmanıza gerek yoktur
      • https://www.igaranti.com.tr/

5- SMS Ödeme Sistemleri

i. Mikro Ödeme : Türkiye’de her üç mobil operatörle de çalışan ilk ödeme servisleri sağlayıcısı olan Mikro Ödeme, SMS ile faturalı hattınıza veya ön ödemeli hattınıza işlem tutarını yansıtarak mobil ödeme seçeneği sunduğu gibi, kredi kartı ve ön ödemeli kart ile de ödeme seçeneği sunmaktadır.

      • Gönderilen SMS ücreti Turkcell ve Avea için 0.50 TL, Vodafone için 0.41 TL’dir
      • Turkcell Mobil Ödeme servisi için tek işlem başına limit 50 TL’dir. Oyun ve arkadaşlık sitelerinde tek seferde 100 TL’ye kadar işlem yapılabilir. Ön ödemeli hatlar için aylık toplam işlem limiti 360 TL, faturalı hatlar için ise aylık 200 TL’dir. Bahis ödemelerini sadece ön ödemeli hatlar yapabilir ve aylık limit 100 TL’dir, tek seferde işlem limiti 35 TL’dir. Fiziksel ürün alışverişlerinde tek seferde 50 TL’lik işlem yapılabilir ve aylık limit tüm hatlar için 50 TL’dir.
      • Avea Mobil Ödeme servisi için günlük limit 70 TL ve aylık limit 300TL’dir. Bahis ödemeleri yalnızca ön ödemeli hatlar için açıktır ve limit günlük 50 TL’dir
      • Vodafone Mobil Ödeme servisi için tek seferlik işlem limiti 70 TL, günlük işlem limiti 100 TL, aylık toplam işlem limiti 150 TL’dir.
      • İşlem limitlerinden ötürü, e-ticaret sitelerinden ziyade daha çok oyun ve dijital içerik satan işletmelere hitap eder
      • http://www.mikro-odeme.com/

ii. PaytoGo : 2011 yılında kurulan ve bir diğer SMS bazlı mobil ödeme sistemi olan PaytoGo, Turkcell ve Avea operatörleriyle çalışan mobil ödeme servisi hizmeti sunar.

      • Turkcell için üst limit 100 TL ile sınırlandırılmıştır
      • İşlem limitlerinden ötürü, e-ticaret sitelerinden ziyade daha çok oyun ve dijital içerik satan işletmelere hitap eder
      • http://www.paytogo.com/

 
Umarım Türkiye’deki ödeme sistemlerinin kırılımına ait yeterli bilgiler aktarabilmişimdir, lütfen yorumlarınızı, önerilerinizi, eklentilerinizi yazmaktan çekinmeyin, mutlaka sizlerin de katkı sağlayabileceği kısımlar vardır.
Bir sonraki makalede (Türkiye’deki Ödeme Sistemlerinin Kırılımı: Altyapı Sağlayıcılar [Analiz]) altyapı sağlayıcılardan bahsediyor olacağım.
 

Etiketler: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
2 comments on “Türkiye’deki Ödeme Sistemlerinin Kırılımı: Alternatif Ödeme Sistemleri ve Detayları [Analiz]
  1. Emre Talay says:

    Merhabalar

    Mükemmel bir yazı olmuş. Bilgilerim dahilinde eklemek istediğim birkaç madde var.

    1-) İşbankası Parakod uygulaması, offline platformda da kullanılabilen bir ödeme sistemi. Fiziksel POS cihazı üzerinden de ödeme alabiliyor. Ayrıca fatura ödemelerinde de kullanılabiliyor.

    2-) İşbankası Parakod uygulamasını kullanabilmeniz için internet bankacılığınızın aktif olması gerekiyor. Bir bakıma user friendly olması açısından negatif.

    3-) Turkcell Cüzdan uygulaması dahilinde, Turkcell iletişim merkezlerinden Cüzdan’a para yükleme imkanını belirtmekte fayda var (Garanti Param- Prepaid olarak belirtmişsiniz)

    4-)iPara, BKM Ekspress gibi uygulamalar ödeme esnasında kullanıcıyı redirect yapıyorlar. Bu da conversion’ı negatif etkileyen bir faktör.

    Bunların dışında Shopmani Wallet uygulaması da mevcut.

    Ayrıca her ne kadar e-ticaret ile özdeşmese de Denizbank Fastpay uygulaması da yakın zamanda online platformda e-ticareti destekleyen bir uygulama olacaktır.

  2. harika bir yazı, detaylarıyla verilmiş. Hazırlayana teşekkür ederim.

Facebook Ödeme Sistemleri Org Twitter Ödeme Sistemleri Org Ödeme Sistemleri Org E-posta Adresi RSS Ödeme Sistemleri Org
Hızlı, Kolay, Güvenli ve Ekonomik
Sanal POS Hizmeti

iyzico

Sanal POS